Yönetenler: Kılıç, İlim, Kalem

Osmanlı toplumu ikiye ayrılırdı: yönetenler ve yönetilenler.

Yönetenlere askerî denirdi. Görevlerini padişahın verdiği beratla alır, vergi vermezlerdi.

Yönetilenlere reaya denirdi: köylüler, esnaf ve tüccarlar. Reaya üretir ve vergi verirdi.

Yönetenler de kendi içinde üçe ayrılırdı: kılıç ehli, ilim ehli ve kalem ehli.

Kılıç ehline seyfiye denir; yönetim ve askerlik onların işiydi.

Sadrazam, vezirler, beylerbeyleri, sancakbeyleri, kaptan-ı derya ve yeniçeri ağası bu sınıftandı.

Merkezdeki yüksek seyfiye görevlilerinin çoğu devşirme kökenliydi. Hristiyan ailelerden alınan çocuklar İstanbul'da ayrılırdı: saray için seçilenler saray okullarında eğitilir, en yetenekliler Enderun'da devlet adamı olarak yetişirdi. Kalanlar önce Türk ailelerin yanında Türkçeyi ve İslam'ı öğrenir, sonra Acemi Oğlanlar Ocağı'na girip asker olurdu.

Fatih döneminden itibaren en yüksek makamlarda devşirme kökenliler ağırlık kazandı; böylece padişahın otoritesi daha da güçlendi.

Devşirmeler padişahın kulu sayılırdı. Devlet görevlileri görevden alındıklarında ya da öldüklerinde mallarına devlet el koyabilirdi; buna müsadere denir. Ulema dışındaki görevlilerde suçlu olma şartı aranmazdı. Müsadere, Osmanlı'da Avrupa'daki gibi soylu bir sınıfın oluşmasını engelleyen etkenlerden biriydi.

1. Fatih döneminden itibaren en yüksek makamlarda devşirmeler ağırlık kazandı
2. Yönetimde padişahın kulu sayılan, arkasında güçlü bir aile olmayan görevliler yükseldi
3. Padişahın otoritesi güçlendi

İlim ehline ilmiye denir; eğitim, yargı ve din işleri onlardaydı. İlmiye mensupları medresede yetişirdi; çoğu Türk ve Müslüman ailelerin çocuklarıydı.

Müderris medresede ders verir, kadı mahkemede davalara bakardı. Kadı yalnız yargıç değildi: kazayı yönetir, çarşıyı denetler, evlilik ve alım satım kayıtlarını tutardı.

Kadıların atanmasında kazasker söz sahibiydi; ilmiyenin en tepesinde ise şeyhülislam bulunurdu.

Kalem ehline kalemiye denir; devletin yazı ve hesap işlerini onlar yürütürdü. Nişancı ve defterdar bu sınıftandı; reisülküttap ise nişancıya bağlı kâtiplerin şefiydi.

Kalemiyeye başlangıçta medrese eğitimi görmüş olanlar çoğunluktaydı; zamanla kalemiye mensupları kalem denen dairelerde, ustalarının yanında usta-çırak usulüyle yetişir oldu.

Toprakların ve vergilerin kayıtları, yazışmalar ve antlaşma metinleri onların elinden geçerdi.

Üç kolun üçü de divanda temsil edilirdi: sadrazam ve vezirler seyfiyeyi, kazasker ilmiyeyi, nişancı ile defterdar kalemiyeyi temsil ederdi.

İlim yolu Müslüman halka açıktı; bir köylü çocuğu medresede okuyup kadı olabilirdi. Yükselmede soy değil, esas olarak eğitim, yetenek ve hizmet belirleyiciydi.